Di tích

TRÙNG TU DI TÍCH LỊCH SỬ NHỮNG VẤN ĐỀ NHỨC NHỐI

Di tích lịch sử – văn hóa là vốn quý của một dân tộc. Giá trị của di tích chỉ tồn tại – sống động khi nó không bị xâm hại hoặc làm biến dạng… Điều này phụ thuộc vào tư duy, trách nhiệm và thái độ ứng xử của con người – xã hội đương đại…
 

Nguồn: zing.vn

Xâm hại di tích – chuyện dài kỳ

Nhiều năm qua, dư luận xã hội cũng như trên các phương tiện thông tin đại chúng đã báo động về nạn lấn chiếm, xâm hại di tích lịch sử – văn hóa đến mức xót lòng, nhức nhối. Là nơi có 2/3 di tích của cả nước, TP Hà Nội đã đầu tư nhiều kinh phí và quỹ đất để giải tỏa xâm phạm di tích nhưng hiện cũng đang là địa phương có nhiều di tích bị xâm hại nhất. Theo thống kê, có 104 di tích tại Hà Nội (cũ) bị lấn chiếm, vi phạm. Đơn cử như: đền thờ Hai Bà Trưng ở phường Đồng Nhân, quận Hai Bà Trưng bị nhiều hộ dân lấn chiếm xây nhà kiên cố, làm cửa hàng buôn bán phụ tùng ô tô; đền Vọng Tiên ở Hàng Bông, quận Hoàn Kiếm bị các hộ dân chiếm dụng làm cửa hàng buôn bán hàng mã; quán Chùa Huyền Thiên – phố Hàng Khoai bị biến thành nơi kinh doanh bát đĩa, chén sứ…

Tại TP Hồ Chí Minh, theo thống kê, số lượng di tích bị lấn chiếm khoảng 1/3, nặng nề nhất là di tích cấp quốc gia Phụng Sơn Tự (chùa Gò) ở quận 11. Theo UBND quận 11, hiện có đến 132 hộ dân đang xây dựng lấn chiếm, cư ngụ bất hợp pháp trên khuôn viên của di tích. Di tích chùa Giác Lâm – ngôi chùa cổ nhất ở TP Hồ Chí Minh cũng đang trong tình cảnh tương tự; hiện nay vẫn tồn tại 4 căn nhà xây cất lấn sâu vào khuôn viên chùa hàng trăm mét vuông…

Điều đáng nói là theo báo cáo của ngành chức năng thì tình trạng lấn chiếm di tích diễn ra ở hầu khắp các địa phương. Theo thống kê chưa đầy đủ, có 228/3.018 di tích xếp hạng quốc gia bị vi phạm, chiếm 7,5% và trong số 5.347 di tích xếp hạng cấp tỉnh, có 69 di tích bị xâm phạm, chiếm gần 1,3%. Xâm hại di tích là “chuyện dài kỳ” –  tồn đọng kéo dài mấy chục năm nay nhưng nhiều nơi chưa có biện pháp giải quyết…

Làm mới di tích – tình trạng phổ biến

Điều 4, điểm 13 Luật Di sản văn hóa quy định: “Phục hồi di tích lịch sử – văn hóa, danh thắng là hoạt động nhằm phục dựng lại di tích lịch sử văn hóa, danh thắng đã bị hủy hoại trên cơ sở các cứ liệu khoa học về di tích lịch sử – văn hóa, danh thắng đó”. Như vậy, việc tu bổ, phục hồi di tích không cho phép đập bỏ để xây mới tùy tiện mà phải trên cơ sở các cứ liệu khoa học, không được làm biến dạng di tích.

Quy định là vậy nhưng tình trạng “làm mới”, “tân trang”, dẫn đến làm biến dạng di tích đang diễn ra khá phổ biến. Mượn danh nghĩa “trùng tu di tích”, nhiều nơi đã phá bỏ di tích cũ và xây lại thành hình hài mới một cách không thương tiếc vết tích cha ông, hồn cốt dân tộc. Mới đây nhất là 3 hạng mục gồm nhà tổ, gác khánh và thềm đá của chùa Trăm Gian bị phá đi xây mới khi chưa được sự đồng ý của các cơ quan chức năng. Đền Mẫu, ở Hưng Yên – một di tích cấp quốc gia quan trọng nằm trong quần thể di tích Phố Hiến, cũng bị tự ý cho xây mới… Hiện nay, đến với di tích Lam Kinh (Thanh Hóa), khu di tích Côn Sơn (Hải Dương), đền Đô (Bắc Ninh)… không ít người sẽ thấy ngỡ ngàng vì sự khác lạ của di tích sau khi được trùng tu, tôn tạo…

Có một thực tế, khi di sản văn hóa được công nhận danh hiệu cấp quốc gia hoặc quốc tế, không ít địa phương vội vàng tính đến chuyện làm du lịch. Khai thác theo kiểu tận thu di sản văn hóa đã gây ra nhiều hệ lụy đối với di sản. Chính do phát triển du lịch chạy theo lợi ích kinh tế thuần túy đã tác động tiêu cực làm hủy hoại môi trường, phá vỡ cảnh quan di tích…

Ứng xử với di tích – câu chuyện ý thức

Đến với nhiều di tích hiện nay, chúng ta không khó để “mục sở thị” những cảnh ứng xử không đẹp mắt. Đặc biệt, cách ứng xử đó lại diễn ra đối với một bộ phận là các sinh viên, học sinh, nghệ sĩ. Đáng buồn hơn là họ thản nhiên coi đây như những niềm vui, chiến tích để khoe hình ảnh trên blog, facebook của cá nhân hoặc trên các trang mạng xã hội mà chẳng hề coi đây là những hành động vi phạm pháp luật. Gần đây nhất, hình ảnh thật phản cảm của một danh hài trẻ đu người lên tượng đài chụp ảnh…

Đến bất cứ di tích nào, hầu như ở đâu ta cũng thấy, cũng bắt gặp những bức phù điêu, bia, tượng, cây cổ thụ… bị ký tên, khắc chữ. Người viết bài này cũng thấy thật xót xa khi thấy hệ thống tường bao xung quanh dãy “Chuồng cọp” trong cụm Di tích Nhà tù Côn Đảo là hạng mục nằm trong nhóm phải bảo vệ nghiêm ngặt, xuất hiện chi chít các vết vẽ, viết, chữ ký… bằng than, mực, sơn, phấn dày đặc…

Vài năm trở lại đây, cứ vào mùa thi, Văn Miếu – Quốc Tử Giám đông nghẹt vì học sinh, sinh viên đến cầu may. Xét ở một khía cạnh nào đó, đây là một thái độ thể hiện sự trân trọng với tiền nhân. Tuy nhiên, thái độ ứng xử đó đã bị những hành vi phản cảm làm lu mờ… Vì muốn “cầu may” nên nhiều người chen lấn để xoa bằng được đầu cụ rùa; thậm chí có người còn ngồi, hoặc đứng lên cụ rùa để chụp ảnh.

Rõ ràng với cách ứng xử của không ít người, đặc biệt là lớp trẻ đối với di tích không thể không lo ngại về ý thức văn hóa đang xuống cấp trầm trọng. Thực tế đó cũng cho thấy, giáo dục ý thức ứng xử đối với di sản – di tích cần được quan tâm nhiều hơn nữa. Cùng với đó cần xử lý mạnh tay để răn đe những hành vi ứng xử thiếu tôn trọng với di tích lịch sử, văn hóa.

Thay cho lời kết

Hồ Gươm nhỏ bé như muôn vàn hồ, ao nơi thôn quê dùng để thả cá, thả sen. Nhưng, Hồ Gươm khác với vô vàn những cái hồ, ao khác không chỉ là con mắt của Thủ đô mà còn mang trong lòng nó một huyền thoại đẹp đẽ về Vua Lê trả kiếm cho rùa vàng. Hồ Gươm tồn tại cùng dòng chảy của thời gian và đồng hành lịch sử, là điểm hội tụ của những dòng người trong những ngày lễ trọng và là biểu tượng trong nỗi nhớ của mỗi người Việt xa cách Thủ đô. Hồ Gươm là di tích – di sản văn hóa sống động và linh thiêng giữa lòng Hà Nội ngàn năm văn hiến…

Nói như vậy để thấy rằng, giá trị và sức sống của di tích lịch sử – văn hóa không phụ thuộc vào cấp độ, tính chất, quy mô của di tích mà trông cậy vào sự kết tinh của các giá trị và cách ứng xử văn hoá phù hợp. Di tích luôn chứa giá trị khi nó tồn tại nhưng sự tồn tại – sống động của di tích phụ thuộc vào tư duy, trách nhiệm và thái độ ứng xử của con người – xã hội đương đại.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *